گبه دستباف قشقایی با نقش شیر؛ وقتی یک فرش به اثر هنری تبدیل میشود: بعضی فرشها را میتوان برای پوشاندن کف خانه خرید، اما بعضی دیگر را باید مانند یک اثر هنری دید؛ چیزی که پیش از آنکه «فرش» باشد، حاصل تخیل، ذوق و جهان درونی انسانی است که آن را بافته است. این گبه دستباف قشقایی از همین دسته است؛ اثری منحصربهفرد با اندازهی ۱۲۲×۹۱ سانتیمتر که در طراحی آن، مرز میان فرش و هنر به شکلی زیبا محو شده است.
در نگاه نخست، ترکیب سادهی سیاه و سفیدِ زمینه شاید توجه را به خود جلب کند، اما چند لحظه که بیشتر به آن نگاه کنید، شیر هندسیِ نشسته بر این زمینه آرامآرام خودش را نشان میدهد؛ شیری که نه از روی یک تصویر چاپی و نه از روی یک الگوی صنعتی ساخته شده، بلکه از ذهن و خیال بافنده متولد شده است. همین ویژگی است که به این گبه شخصیت میدهد.
شیر قشقایی؛ حیوانی که از خیال بافنده متولد شده است: نقش اصلی این گبه، یک شیر هندسی است؛ اما با تصویری که شاید از شیرهای واقعگرایانه در ذهن داشته باشید تفاوت زیادی دارد. این شیر، تفسیر شخصی بافنده از یک موجود قدرتمند است؛ ترکیبی از خطوط، رنگها و اشکال هندسی که در کنار یکدیگر، تصویری کاملاً خاص و غیرتکراری ساختهاند.
خطوط اصلی پیکرهی شیر با لاینهای زرد بافته شدهاند. این خطوط زرد روی زمینهی شطرنجی سیاه و سفید، مانند خطوطی هستند که یک نقاش با مداد روی کاغذ کشیده باشد؛ با این تفاوت که اینجا هر خط با نخ ساخته شده است.
داخل پیکرهی شیر با رنگ طوسی پر شده و خالهای تیره درون آن، به نقش عمق و بافت بیشتری دادهاند. نتیجه، شیری است که همزمان ساده، انتزاعی، قدرتمند و بازیگوش به نظر میرسد.
شاید جذابترین نکته دربارهی این شیر همین باشد که قرار نیست یک شیر واقعی را بازسازی کند. این شیر، شیرِ ذهن بافنده است؛ همانطور که یک نقاش ممکن است درخت یا انسان را آنگونه که در ذهن خود میبیند روی بوم بیاورد، بافنده نیز اینجا شیر را با زبان خودش روایت کرده است.
زمینهی شطرنجی سیاه و سفید؛ بستری برای یک نقاشی بافتهشده: زمینهی اصلی گبه با ترکیب شطرنجی سیاه و سفید شکل گرفته است. این انتخاب ساده اما بسیار هوشمندانه، باعث شده نقش شیر بیش از پیش دیده شود.
تکرار مربعهای سیاه و سفید، یک نظم هندسی مشخص ایجاد میکند؛ اما حضور شیر در مرکز این نظم، آن را میشکند و به ترکیب زندگی میبخشد. گویی بافنده ابتدا یک صفحهی منظم ساخته و سپس موجودی از دنیای خیال خود را در میان آن قرار داده است.
این تضاد میان نظم هندسی زمینه و آزادی نقش شیر، یکی از ویژگیهایی است که این گبه قشقایی را از بسیاری از فرشهای معمولی جدا میکند. اینجا هندسه صرفاً برای تزئین استفاده نشده؛ بلکه بخشی از زبان هنری اثر است.
حاشیهای ظریف با گیاهان هندسی: در اطراف این ترکیب، یک حاشیهی باریک کرمرنگ قرار دارد. درون این حاشیه، نقش گیاهانی هندسی با خطوط طوسی بافته شده است.
گیاهان در اینجا نیز مانند شیر، تصویری واقعگرایانه ندارند. بافنده طبیعت را همانطور که در ذهن خود دیده، به زبان هندسه و نخ تبدیل کرده است. خطوط ساده و اشکال هندسی گیاهان، حاشیه را از یک قاب ساده به بخشی از داستان تصویری گبه تبدیل کردهاند.
رنگ کرم حاشیه نیز انتخابی آرام در مقابل تضاد سیاه و سفید زمینه است و باعث میشود ترکیب کلی گبه بیش از اندازه تند و خشن نشود. این حاشیه مانند قاب یک نقاشی عمل میکند؛ قابی ظریف که نگاه را دوباره به سمت شیر مرکزی بازمیگرداند.
زیبایی خودرنگ؛ رنگهایی که از خود طبیعت آمدهاند: بخش بزرگی از این گبه دستباف قشقایی به صورت خودرنگ بافته شده است. خودرنگ بودن پشم یعنی رنگ طبیعی خود الیاف، بدون آنکه برای رسیدن به یک رنگ مصنوعی و کاملاً یکدست، شخصیت طبیعی آن از بین برود.
رنگهای طبیعی پشم، بهخصوص در کنار سیاه، سفید، کرم و طوسی، حالتی آرام و اصیل به این گبه بخشیدهاند. این رنگها قرار نیست با درخشش مصنوعی توجه را جلب کنند؛ زیبایی آنها در عمق و سکوتشان است.در دنیایی که بسیاری از وسایل اطراف ما با رنگهای صنعتی و طراحیهای تکرارشونده ساخته میشوند، دیدن اثری که بخش بزرگی از زیبایی خود را از رنگ طبیعی پشم و دست انسان گرفته است، تجربهای متفاوت است.
یک اثر هنری که میتواند وارد زندگی روزمره شود: یکی از جذابترین ویژگیهای این گبه آن است که با وجود ارزش هنریاش، همچنان یک فرش کاربردی است. اندازهی ۱۲۲×۹۱ سانتیمتر آن، امکان استفاده در فضاهای مختلف را فراهم میکند.
میتوان آن را در یک فضای مدرن، کنار مبلمان ساده، در اتاق مطالعه، ورودی خانه یا حتی در گوشهای از یک فضای هنری قرار داد. ترکیب سیاه و سفید و خطوط زرد و طوسی باعث شده این گبه قابلیت هماهنگ شدن با دکوراسیونهای مختلف را داشته باشد.
حتی میتوان آن را به دیوار آویخت و مانند یک تابلو با آن برخورد کرد. در واقع، طراحی این گبه به اندازهای تصویری و هنری است که محدود کردن آن به استفادهی صرفاً کفپوش، شاید حق مطلب را دربارهی آن ادا نکند.
چرا این گبه میتواند هدیهای ارزشمند باشد؟ هدیهای که ارزشمند میشود، الزاماً هدیهای گرانقیمت نیست؛ گاهی ارزش واقعی آن در این است که تکراری نباشد و برای شخصی که آن را دریافت میکند، معنایی مخصوص داشته باشد.
این گبه میتواند برای کسی که به هنر، فرش ایرانی، طراحی داخلی یا اشیای دستساز علاقه دارد، هدیهای متفاوت باشد. یک گبه دستباف قشقایی که تنها یک شیء تزئینی نیست، بلکه داستانی از تخیل یک بافنده را با خود حمل میکند.
وقتی چنین اثری را هدیه میدهید، در واقع چیزی را هدیه میکنید که به آسانی نمیتوان نمونهی دقیق دیگری از آن پیدا کرد؛ زیرا این شیر، این ترکیب هندسی و این نحوهی قرار گرفتن رنگها، حاصل یک لحظهی مشخص از خلاقیت یک انسان است.
یک گبه، یک خیال، یک اثر یگانه: شاید بهترین راه برای توصیف این گبه این باشد که بگوییم یک نقاشی است که به جای قلممو با نخ کشیده شده است.
بافنده به جای آنکه تخیل خود را روی بوم بیاورد، آن را در تار و پود جا داده است. شیر از ذهن او آمده، گیاهان حاشیه را با زبان خودش ساخته، هندسه را انتخاب کرده و با رنگهای طبیعی پشم، تصویری خلق کرده که نه کاملاً سنتی است و نه شبیه هنر مدرن؛ بلکه چیزی میان این دو جهان است.
گبه قشقایی با نقش شیر هندسی، زمینهی شطرنجی سیاه و سفید، خطوط زرد، جزئیات طوسی و حاشیهی کرمرنگ، نمونهای از همان زیباییای است که تنها در هنر دستباف میتوان پیدا کرد: زیباییای که حاصل تکرار یک الگوی صنعتی نیست، بلکه از تصمیمهای کوچک و خلاقانهی یک بافنده در لحظهی بافت شکل گرفته است.با اندازهی ۱۲۲×۹۱ سانتیمتر و بافتی که بخش بزرگی از آن با پشمهای خودرنگ شکل گرفته، این اثر میتواند هم یک گبه اصیل ایرانی باشد، هم یک قطعهی هنری برای دکوراسیون، و هم هدیهای ماندگار برای کسی که دوستش دارید.
گاهی یک اثر هنری لازم نیست در موزه باشد. گاهی کافی است در خانهی شما زندگی کند.
